ارجان اپتيك

مقدمه

اگر به میان مردم کوچه و بازار بروید و از آنها بپرسید که برای شروع نجوم و آشنایی با آسمان شب ، می بایست به سراغ چه ابزاری رفت ، به احتمال فراوان اکثریت پاسخها ، تلسکوپ خواهد بود. اگرچه این پاسخ میتواند تا حدود زیادی منطقی بنظر برسد ولی جایگزینی هم برای آن وجود دارد که در موارد متعددی میتواند کارایی بیشتری برای ما داشته باشد.
امروزه دوربین دو چشمی در میان منجمان آماتور ، به رقیبی سرسخت برای تلسکوپها تبدیل شده است . نسل اخیر دوربین های دوچشمی به جایگاه شایسته خود بعنوان یک ابزار کار و مناسب رصد آسمان شب دست یافته اند.
اما امروزه بسیاری از منجمان آماتور،در تصمیم برای انتخاب دوربین دوچشمی و یا تلسکوپ سردرگــم هستند و نمی دانـنـد کـه برای شروع کار رصد ، کدامیک از این ابزار مناسبترهستند. بدین منظور جهت کمک به منجمـان آماتــور، در ایـن مبحث به مقایسه دوچشمی ها و تلسکوپها می پردازیم و برتریها و کاستیهای هریک را نسبت به دیگری بیان می کنیم . تا در نهایت افراد با توجه به سطح تجربه و هدفی که از تهیه ابزار رصدی در سر دارند ، بهتر بتوانند تصمیم گیری نمایند.

برتری دوربین های دوچشمی در برابر تلسکوپ ها:

1- حمل و نقل آسان : بدون شک یکی از مهمترین برتریهای دوچشمی نسبت به تلسکوپ ، وزن و حجم کمتر آن میباشد. شاید هر رصدگری در آغاز شیفته تلسکوپ های بزرگ آماتوری مثل 14 و 16 اینچ باشد که صرف نظر از قیمت زیاد این تلسکوپ ها ، نداشتن امکاناتی مانند : خودروی مناسب ، تعدادی خدمه جهت حمل تلسکوپ ، محل مناسب اسکان تلسکوپ و.... استفاده از چنین ابزاری را بسیار سخت و حتی غیرممکن میسازد.

2- بهره گیری از دوچشم : استفاده از دو چشم هنگام رصد با دو چشمی ها ، از مزایایی است کار را دلپذیرتر میکند. هنگام رصد با تلسکوپ ،استفاده از یک چشم باز و یک چشم بسته ، باعث خستگی زودرس رصدگر میگردد.علاوه برآن استفاده از دو چشم، توان تفکیک قدرت تشخیص رنگ و تضاد نوری تصویر را بهتر میکند. به جرات میتوان گفت ، توان رصد دوچشم حدود 40 تا 50 درصد بیشتر از یک چشم است . پس در مقایسه دوچشمی و تلسکوپی با همان قطر و بزرگنمایی ، در پشت دوچشمی میتوان جزئیات بیشتری را مشاهده نمود.( در تلسکوپها نیز به کمک جفت چشمی های موازی میتوان با دو چشم رصد کرد . اما این ابزار کارآمد ، نسبتاً پر هزینه هستند.)

3- کاربری ساده : طرز کار ساده دوچشمی ها نسبت به تلسکوپ ها ، برتری مهم دیگری است . برای استفاده از یک دوربین دوچشمی ، تنها کافیست فاصله بین لوله های دوربین را با خم و راست کردن لوله ها توسط لولا ، به اندازه فاصله میان چشمانمان تنظیم کنیم ( فاصله چشم افراد مختلف برحسب فرم ظاهری چهره متفاوت است ). سپس برای فوکوس تصویر ، ابتداء چشم راست را می بندیم و با پیچ فوکوس مرکزی دوربین ، تصویر را برای چشم چپمان فوکوس می کنیم . سپس چشم چپ را بسته و چشم راست را باز می کنیم و با چرخاندن چشمی راست ، تصویر را برای چشم راست واضح می کنیم . بجای بستن چشمها ، میتوان از درپوش دوربین استفاده نمود. بعد از این اگر تصویر هنوز کامل فوکوس نشده بود ، تنها با چرخاندن پیچ فوکوس مرکزی ، اقدام به بهبود کیفیت تصویر می کنیم . این تنظیمات بیش از 30 ثانیه وقت نمیگیرد. در حالیکه در تلسکوپها ، هم خط سازی تلسکوپ و در مواردی قطبی کردن آن زمان زیادی از ما خواهد گرفت .

4- میدان دید باز : میدان دید گسترده ، مزیتی است که باعث میشود م اجرام مورد نظر را سریعتر از میان انبوه ستارگان پیدا کنیم . این مزیت ، بخصوص برای رصدگران تازه کار که مهمترین مشکلشان ، گم شدن در میان ستارگان بیشمار است ، اهمیت دارد. بطور کلی پرش و پیمایش بین ستارگان ، با دوچشمی ها بسیار ساده تر از تلسکوپها است . متوسط اندازه میدان دوربینهای دوچشمی متوسط ، 4 درجه است . این بدان معنی است که میتوان 8 ماه را که در کنار هم و روی یک خط قرارگرفته اند را در یک میدان جای داد. (اندازه ظاهری ماه نیم درجه است ) . این اندازه را با نمای تلسکوپ ها مقایسه کنید که در برخی موارد ، حتی کل قرص ماه به سختی در میدان دید می گنجد.

5- نماهای دیدنی : اجرام با گستردگی ظاهری زیاد ، مانند خوشه پروین ، خوشه کندوی عسل ، سحابی جبار ، کهکشان آندرومدا ، نواحی پرستاره راه شیری درصورت فلکی دجاجه و ... هیچگاه از پشت تلسکوپ ، نمایی به زیبایی دو چشمی ها ندارند. چون گستردگی زیاد این اجرام باعث میشود که تلسکوپ با بزرگنمایی بالا نتواند تمامی جرم مورد نظر را پوشش دهد.

6- تصویر مستقیم : مستقیم و غیروارونه بودن تصویر ، فاکتور مهمی است که بخصوص برای رصدگران تازه کار اهمیت بسیاری دارد. تصویر در تلسکوپها ، بسته به نوع چپقی ممکن است وارونه ، معکوس و یا وارونه جانبی شود. که این مسئله باعث سردرگمی و دلزدگی منجم تازه کار میشود و ممکن است خیلی زود علاقه خود را به نجوم از دست بدهد. البته رصدگر اگر با حوصله باشد ، پس از مدتی به این روش کار عادت خواهد کرد و این مشکل برای او چندان محسوس نیست .

7- شفافیت تصاویر : شفافیت فوق العاده تصاویر در دوچشمی ها ، از دیگر ویژگیهای مهم این ابزار است . چرا که این ابزار در درجه اول برای دید در روز و مشاهده اجرام روی زمین طراحی شده اند و در هنگام کار با آنها می بایست تمامی جزئیات ،قابل تشخیص باشد. البته بزرگنمایی کمتر دو چشمی ها نسبت به تلسکوپها ، در بهبود کیفیت تصویر بی تاثیر نیست . همین شفافیت بالا باعث بوجودآمدن تصاویری رویایی و دیدنی از برخی اجرام آسمان شب میشود. تصاویری که ممکن است ، رصدگر نتواند باور کند که توسط دوربینی نسبتاً کوچک شاهد آن است .

8- نصب سریع : نـصب ســریع دوربیــن هـــای دوچشمی ، بخصوص هنگامی که زمان عامل تعیین کننده ای است ، مزیت مهم دیگر دوچشمی ها میباشد. فرض کنید که یک مقارنه معمولی را می خواهید از پنجره منزل مشاهده نمایید و اجرام مورد نظر شما در حال غروب هستند و یا فرض کنید که قصد شکار هلال صبحگاهی و یا شامگاهی را دارید و از نظر زمانی در محل رصد دید، حاضر شده اید و بزودی یا هلال ارتفاعش کم شده و غروب میکند و یا آسمان در حال روشن شدن است و لحظه به لحظه اوضاع رصد بدتر میشود.حال اگر ابزار شما یک دوچشمی باشد ، خیلی جای نگرانی نیست . چون فقط کافیست که دوربین را از کیف خود خارج کرده ، تنظیم نموده و بر روی سه پایه نصب کنید. این کار بدون شک کمتر از دو دقیقه بطول می انجامد . حتی استقرار دوربین غول پیکری مانند 120*20 بیش از پنج دقیقه وقت ما را نخواهد گرفت . اما اگر ابزار رصدی شما یک تلسکوپ باشد ، در چنین وضعیتی ، باید از ادامه رصد منصرف شوید . چرا که نصب و هم خط سازی و در مواردی قطبی نمودن تلسکوپ ممکن است بیش از نیم ساعت وقت بگیرد . البته هرچه تلسکوپ بزرگتر باشد ، این زمان هم افزایش می یابد.

حال که صحبت از رویت هلال شد ، بد نیست یادآور شویم که مزایای دوچشمی ها نسبت به تلسکوپ باعث شده که هم اکنون دوربین های دوچشمی ، ابزار اصلی شکارچیان هلال های جوان و پیر ، چه در ایران و چه در سایر نقاط جهان باشند. در واقع بجز در هنگام رصد هلالهای بسیار بحرانی و با فاز کمتر از 5% ، استفاده از تلسکوپ هیچگاه الزامی ندارد و رصدگر هلال هیچگاه ، استفاده از تلسکوپ را نسبت به دوچشمی ارجح نمی داند.

ارزانی نسبی : ارزانتر بودن اکثر انواع دوربین های دوچشمی نسبت به تلسکوپها ، آخرین مزیتی است که میتوان اشاره کرد.

قیمت دوربین های نسبتاٌ بزرگ دوچشمی ، برابر قیمت برخی از تلسکوپهای کوچک است